Causerie met Midas dekkers doorheen onze cultuurgeschiedenis

Midas Dekkers is een fenomeen. En als de bioloog een nieuw boek uit heeft, kan je er donder op zeggen dat er over gesproken wordt, want de controverse heeft hij nooit geschuwd. Boeken als ‘Lief dier’, ‘Lichamelijke oefening’ of ‘De vergankelijkheid’ zinderen, jaren na de publicatie, nog na.

In zijn nieuwste worp, ‘Het menselijk tekort’, stelt hij vragen als ‘Wat moet een mens met een ideale schoonzoon? Wat moet de natuur met een ideale soort? Is de mens nu nog niet af? Want na  miljoenen jaren evolutie is er nog steeds veel te wensen over.  

Lees verder op Cultuurpakt.be

Over dirigent Theodor Currentzis: Er gebeurt altijd iets

Vorige week de tijd genomen om uitgebreid opnames van Theodor Currentzis te beluisteren en dat is op zijn zachtst gezegd een boeiende dirigent. Controversieel, ja! En niet alleen omwille van zijn Russische banden, ook om zijn interpretaties. Hij bespeelt verschillende stijlperiodes, dat op zich is al fascinerend, en hij doet dat telkens heel stijlbewust. Maar hij neemt gedurfde keuzes, excentrieke ook. In zijn tempi, zijn dynamiek – hij schuwt de excessen niet. Neem zijn opname van Dido en Aeneas van Purcell: koor en orkest klinken bijwijlen mechanisch, dreunen als machines. Het benadert de esthetiek van Kraftwerk. Sforzandi, grillige tempowisselingen, het staat ver van de ‘pure’ barokpraktijk. Hij zoekt contrasten op. En breidt de continuo sectie uit, met veel snaren en percussie. Je kan dat effectenjagerij noemen, maar het werkt wel. Je hebt als luisteraar, zelfs al hoor je het via Sporify of op cd, voortdurend het gevoel dat er iets bijzonders gebeurt. Zoals die keer dat je voor de televisie zat toen Lukáš Vondráček Rach 3 speelde tijdens de Elisabethwedstrijd. Het geldt voor alle opnames van Currentzis: niet verwonderlijk dat hij ‘Le sacre’ opnam. Mozarts Requiem of zijn Don Giovanni, Mahlers zesde, muziek van Rameau, Beethoven 5 & 7,… Stuk voor stuk avontuurlijk en meeslepend. Luister ernaar, je zal het je niet beklagen. En dan: het vioolconcerto van Tsjaikovski met Patricia Kopatchinskaja! Niet van deze wereld!

Als de rust zwaarder weegt dan de noten

Ik moest er deze week aan denken toen ik naar de Concerti Grossi van Händel en Corelli aan het luisteren was. 'Muziek zit niet in de noten, maar in de stilte ertussen', een uitspraak van Mozart, die Stijn De Paepe nieuw leven inblies in zijn 'In Memoriam' voor de Nederlandse dirigent Bernard Haitink.

Niet dat ik het romantische cliché wil bevestigen dat de muziek uit die periode maar door en door blijft gaan - want dat is veralgemenende onzin - of dat het principe niet in andere tijdsvakken wordt toegepast, uiteraard wel, maar ik vind dat onze barokcomponisten erin uitblinken, in het plaatsen van een welgemikte rust. Vaak loopt dat samen met het toonzetten van een tekst, en volgt dat er logischerwijze uit, maar in de barok was ook de louter instrumentale muziek doorspekt van retorische truukjes, In het classiscisme ook nog, de sonatestructuur vertoont veel parallellen met een redevoering: een expositie, een doorwerking van argumenten en tegenargumenten en een conclusie, soms met reprises of zelfs een onverwachte retorische wending. En pauzes horen daar ook bij.

In het bekende 'Lascia ch'io pianga' van Händel hoor je dat meesterlijk. Na elk zinsdeeltje valt een korte stilte om de luisteraar de kans te geven de tekst emotioneel te verwerken. De expressie stopt even en de luisteraar kan ademen, het verdriet waarover de aria gaat kan even inwerken. De rusten versterken bovendien het gevoel van wachten, de overheersende emotie die in de aria aanwezig is.

Hij doet dat dus ook in die instrumentale Concerti Grossi, op verschillende manieren. Opvallend vond ik dit: in een van die werken bouwt hij spanning op door een plotselinge stilte, waardoor de daaropvolgende inzet van het orkest des te krachtiger voelt. In bepaalde dramatische passages klinkt de stilte zelfs zwaarder dan de noten zelf. Veel van Corelli's Concert Grossi beginnen met zuchtjes. Een akkoord, rust, nog een akkoord, rust. Het is onwaarschijnlijk hoe zoiets toewerkt naar een echte, indrukwekkende start.

Ik vond iets gelijkaardigs in mijn Hamal-notities (foto). Die achtste rusten in tweede en vierde maat mogen wegen, hier. Ze zijn crucialer dan alles wat ervoor staat. Pas erna beweegt er wat.