Vargas Llosa’s laatste roman: de Peruviaanse wals als stormram tegen vooroordelen

Je kan een boek kiezen om de mooie kaft, omwille van een goede aanbeveling of de korte inhoud. Bij Vargas Llosa’s laatste boek werd ik overhaald door de titel: ‘Ik draag de stilte op aan jou’, een bijzonder mooie gedachte.

Het boek vertelt een aantal jaren uit het leven van de journalist-musicoloog Toňo Azpilcueta. Zijn leven neemt een wending als hij op een dag de gitarist Lalo Molfino hoort spelen. Beiden zijn fictieve figuren, al is er op YouTube een afspeellijst te vinden met nummers alsof ze van Molfino zouden zijn. Niet dus, deze is samengesteld door fans van het boek en volledig fictief.
Kort na het optreden verneemt Toňo dat Lalo in alle eenzaamheid is overleden. Hij begint diens leven uit te spitten met de bedoeling om over deze held een boek te schrijven. Heel veel komt hij niet te weten, maar al snel verruimt de focus van zijn boek tot alles wat met de criollomuziek te maken heeft, in het bijzonder de Peruviaanse wals. Even terzijde: Música criolla is een rijke, traditionele muziekstijl die hoofdzakelijk afkomstig is uit de kuststreek van Peru en elementen uit Spaanse, Afrikaanse en inheemse Andes-culturen combineert.

En de spot op die muziek laten schijnen doet Vargas Llosa ook zelf. Elk hoofdstuk van het eigenlijke verhaal rond Toňo, Lalo en Cecilia Barraza, die op haar beurt wel echt heeft bestaan en een legendarische Peruviaanse zangeres was, wisselt hij af met de geschiedenis van de criollo- en walsmuziek van Peru. Dat is al bij al een harde dobber. Llosa dropt heel veel namen waar we als niet-Peruanen niet bekend mee zijn. Dat in combinatie met heel wat Spaanse termen die de vertaalster bewust onvertaald liet, maar wel uitgelegd in een register, halen het tempo uit het boek. Maar je leert bij. Wie de namen intypt in Spotify of YouTube komt komt heel leuke en verrassende muziek tegen. Die van Chabuca Grande bijvoorbeeld. Naar het einde van het boek toe is Llosa pienter genoeg om de geschiedkundige hoofdstukken achterwege te laten en alle ruimte te geven aan het verhaal.
Een echte kluif had ik aan de begrippen Huachaferia of Huachafo. Llosa heeft het er veelvuldig over. Het zijn termen die bij snobs met een slechte smaak passen, maar in de roman positief beoordeeld worden als een sentimentele en goedaardige manier om de dingen te beleven en te zien. Helemaal begrijp ik het nog altijd niet, maar dat bewijst Llosa’s punt: het is iets typisch Peruviaans.

Utopist
Het verhaal van Toňo heeft een diepe sociale dimensie. Het speelt zich af in de tijd dat Peru werd verscheurd door de terreur van Het Lichtend Pad. Toňo, idealist, ziet in de criollo-muziek, meer bepaald in de wals van Peru, het middel om het land te herenigen. “Ik heb de mensen recht in het hart getroffen met mijn ideeën”, vertrouwt hij Cecilia toe. “Ze erkennen dat criollo-muziek meer is dan amusement, ze beginnen die muziek te zien als een stormram waarmee je vooroordelen kunt verpulveren.”
Is dit Llosa’s beste boek? Nee, het komt bijvoorbeeld niet in de buurt van ‘Het ongrijpbare meisje’. Maar het is overduidelijk dat hij het centrale thema van dit boek, de verbinding, het samenbrengen van zijn geboorteland Peru aan de hand van de nationale wals, absoluut nog aan het papier wou toevertrouwen. Het idealisme van Toňo heeft het hoofdpersonage weliswaar kortstondige roem opgeleverd, hij moet tot het einde van zijn dagen voor een hongerloontje stukjes voor obscure tijdschriften blijven schrijven om zijn ideeën te verspreiden. Dat is wat deze culturele utopist aan zichzelf verplicht is en dat gaat lijnrecht in tegen de destructieve ideeën die Peru toen in de greep hielden.

Giovanni

After life: tegenstellingen doe er niet toe

Het enige voordeel van een tijdje in de lappenmand te liggen (wat begon met wat hooikoortssymptomen culmineerde in een uit de kluiten gewassen longontsteking) is dat ik de serie die Daan me al lang aanbevool kon bekijken.

After life.

'k Ben waarschijnlijk de enige die ze nog niet zag.

Nu ik de drie seizoenen achter kiezen heb: de serie is donker, dat wel, maar best wel heel schoon. Ricky Gervais, die After Life bedacht en schreef, bevolkt het dorpje Tambury met personages die ongegeneerd zichzelf zijn. Zelf speelt hij de rol van Tony, een journalist die probeert een weg te vinden nadat zijn vrouw Lisa overleed aan kanker. Een boeiende reis is dat, door die drie seizoenen, waarin zijn cynisme omtrent het leven naderhand afneemt. Soms iets te sentimenteel, of iets te vaak sentimenteel. Soms komen bepaalde 'scenes' ook te vaak terug, maar hoe de personages interageren met elkaar, het is meesterlijk. Wat ze zeggen ook. Een beetje te veel schuift Gervais zijn eigen humanistisch-sceptische canon naar voor, maar in veel gevallen getuigen de dialogen van een diepmenselijke scherpte en zelfs de vuilbekkende passages dienen een tederheid, een empathie en mededogen die we met zijn allen kunnen gebruiken. Ja, ik vind het een topreeks, al had het verhaal in twee seizoenen kunnen verteld worden. De onkreukbare liefde die er tussen Tony en zijn vrouw Lisa bestaat is wel misschien een van de mooiste die ik ooit op televisie zag. Al pakte de manier waarop Tony er niet in slaagt om met Emma iets nieuws te beginnen me ook in. Misschien nog meest troffen me de scènes tussen Tony en Kat. Kat belichaamt het tegenovergestelde van Tony's sceptische wereldbeeld, ze houdt zich bezig met het paranomale. Naar het einde van de reeks toe, wanneer we tot de essentie komen, doen de tegenstellingen tussen hen beiden er niet meer toe, in hun omgang met elkaar. Dat is mooi om te zien.

After life, een serie over het leven, de dood, over beginnen en herbeginnen en het vele ploeteren daartussen.

Oh, ik zou de hilarische momenten nog vergeten. Die spelen zich meestal af als Tony in zijn rol van journalist zit. De mensen die hij interviewt maken niet meteen indruk. De dikkere jongen die in elk neusgat een blokfluit stopt en ze tegelijk bespeelt, bijvoorbeeld. Feit is dat Gervais de mediawerkelijkheid niet moet overdrijven, hij toont ze gewoon zoals ze zich momenteel manifesteert. De fotograaf, die tijdens de interviews heel de tijd naast hem zit, op het einde van het gesprek gewoon zijn fototoestel neemt, blijft zitten, vanuit de sofa een ongeïnspireerde foto neemt van de betrokkene die op zijn of haar beurt hoogstens een glimlach te voorschijn haalt, ik verzeker je: die fotograaf bestaat!

Gruwelijk poëtisch, die Piazzolla

Ik ben weer zeer into Piazzolla, specifiek in de ban van het nummer 'Che tango che', een gezongen tango waarin de zangeres, Milva in dit geval, zich rechtstreeks tot de tango richt, als was het een personage. De heftige tekst van Horacio Ferrer is gruwelijk en poëtisch tegelijk, klagend en bewonderend, over hoe de tango iemand aantrekt maar ook kapot maakt, als een niet te ontkomen lot. Hoe de tango het leven vol gemaakt heeft - in passie, pijn, romantiek en nachtelijke escapades - maar er ook destructie en gevaar in heeft naar binnen doen sluipen.

Kortom: imposant en allesomvattend.

'De mens met zijn schoonheid en onhebbelijkheden'

 Omtrent 'Waak over haar' van Jean-Baptiste Andrea

Iemand schreef op de Facebookpagina van Iedereen Leest over het boek ‘Veiller sur elle’ van Jean-Baptiste Andrea: ‘Een mooi verhaal!’. Op zich kunnen dat drie banale woorden zijn, maar als die beschrijving effectief klopt heb je goud in handen. Ik was getriggerd en begon in ‘Waak over haar’.

Al heel snel bleek dat de dame in kwestie het bij het rechte eind had. Het boek begint in een klooster, bij het sterfbed van Michel-Angelo Vitaliani, die zich liever Mino laat noemen. Mino is de zoon van een beeldhouwer, is er zelf één en vindt zijn voornaam iets te opschepperig.

Hij groeit op in moeilijke omstandigheden, uit financiële noodzaak stuurt zijn alleenstaande moeder hem naar een oom die zijn oom niet is om er het vak te leren, het begin van een dwaaltocht langs Pietra d’Alba, Firenze, Rome, Milaan … Op het kerkhof van Pietra leert hij Viola kennen, de dochter van markies d’ Orsini die in de gelijknamige villa even verderop woont. Die onmogelijke vriendschap tussen de arbeider en de adellijke dochter weeft de rode draad doorheen het boek. Prachtig en door en door menselijk is het hoe Andrea die vriendschap beschrijft: hoe ze op de proef wordt gesteld, hoe beiden op bepaalde momenten uit elkaar groeien, maar hoe ze elkaar steeds weten terug te vinden. Dat is ook wat er tussen Mino en zijn moeder gebeurt. Het verwijden en het opnieuw nauwer worden van de banden.

Viola is een zelfbewuste, zelfstandige vrouw, sinds haar prille kindertijd, die zich op haar manier van het vrouwelijke adellijke keurslijf wil bevrijden. Dat doet ze door in te breken in de bibliotheek van haar vader, die voor haar verboden terrein is. Ze leest en leest en leest. Zonder activistisch te zijn is er een duidelijke vrouwelijke emancipatorische laag aanwezig, het tijdsperk waarin het boek speelt luidt, na de confrontatie met het fascistische regime van Mussolini, een feministische golf in. Dat uit zich ook in de Piëta waarnaar in de titel wordt verwezen met ‘elle’ of ‘haar’. Het is het laatste beeldhouwwerk van Mimo en het heeft een vreemde uitwerking op de toeschouwers. Vandaar dat het Vaticaan de piëta achter slot en grendel plaatst in een klooster waar de beeldhouwer er in zijn laatste jaren over waakt. Het enigma blijft tot het einde van het boek een mysterie.

Fra Angelico
’t Is een prachtig boek, zeker voor kunstliefhebbers die al in Rome of Firenze waren, of de steden nog zinnens zijn te bezoeken. Twee sleutelmomenten zijn weergaloos: de fragmenten waarin Mimo, eerst met circusdirecteur Bizarro, later met Viola, De Annuciatie van Fra Angelico bezoekt in het San Marco-klooster van Firenze. Het boek speelt ook tegen de achtergrond van de opkomst van de film. De roman weeft zoveel lagen door elkaar: hoe verhoud je je als kunstenaar tegenover een vreselijk regime dat je aan de lopende band opdrachten toevertrouwt en als artistiek uithangbord gebruikt, hoe sta je daar als adel tegenover? Welke houding nam het Vaticaan met Pius XII aan? Wat doet de natuur met mensen die in een landstreek wonen waar de aarde regelmatig beeft?

En bijwijlen krijg je het gevoel een sprookje aan het lezen te zijn. Zo heel af en toe. De band tussen Viola en de wilde beer is heerlijk om te lezen. Net als de passages over het ondergrondse gangenstelsel waarin een zekere Tommaso Baldi met zijn fluit verdwaalde. Het maakt de roman niet onrealistisch want deze zaken gaan terug op de realiteit, maar vinden plaats in een tijd dat ze nog niet op dezelfde manier werden verklaard als vandaag.

Bovenal weet Jean-Baptiste Andrea de mens te schetsen: de mens in zijn dromen, zijn vooruitgang, onhebbelijkheden, vriendschap, schoonheid, mislukkingen en zijn wreedheid. Dat maakt de roman onmiskenbaar tot een meesterwerk.

Deze recensie is ook te lezenop cultuurpakt.be

Hypermoderne Mozart

Nummer 19, KV 465, vind ik één van Mozarts mooiste en boeiendste strijkkwartetten. Hij schreef het kort nadat hij ingewijd was in de vrijmetselarij en droeg het op aan Haydn die de initiatie twee maanden later zou ondergaan in de loge waar Mozart op dat moment actief was. Dat verklaart waarom dit kwartet in C staat, de toonaard van het licht, maar nog meer waarom Mozart in de eerste 22 maten ver weg blijft van de tonaliteit, heel vooruitstrevend voor die tijd. Nu nog klinkt het modern en het notenbeeld zweeft wat rond die tonica, ook metrisch. In de 22ste maat pas komt er een tonale bevestiging met een dominantseptiem die mooi oplost naar de tonica in de eerste maat van het allegro. Het kan niet anders of Mozart doelt op de arbeid van leerling tot meester, de broeder die de evolutie van donker naar licht maakt.

Ik kan de opname door het Quatuor Mosaïques sterk aanbevelen, op dit album vanaf track 5: 

Omtrent Rimski-Korsakovs Sheherazade

Introductie
n.a.v. het nieuwjaarsconcert 'Sheherazade'
door de Koninklijke Harmonie Ste-Cecilia Zele

op 11 januari 2026 in De Wiek (Zele)

Wie de naam Nikolai Rimski-Korsakov zegt of hoort, die denkt meteen aan De vlucht van de hommel. Iedereen kent dit instrumentale bravourestukje. De strijkers schetsen een levendig beeld van het vliegende, zoemende insect, in nerveuze, chromatische loopjes. Wat weinigen weten is dat dit een interludium is uit de opera Tsaar Saltan van Rimski-Korsakov. Het begeleidt de scène, origineel zelfs met een zangpartij erin, waarbij prins Gvidon in een hommel verandert. De opera is vergeten, de vlucht van de hommel niet. Het werd gearrangeerd voor zowat elk soloinstrument, je kan het zo gek niet bedenken, zelfs voor theremin.

In de periode dat hij die opera met de vlucht erin schreef, kwam Rimski-Korsakov naar Brussel, naar De Munt, op 18 maart van het jaar 1900, om precies te zijn. Hij werd hartelijk ontvangen, en kon voldoende repeteren met het orkest. Op het programma van het avondconcert dat hij er dirigeerde stond Sadko, een symfonische suite, die werd maar matig onthaald, maar ook Sheherazade, Daarop reageerden de Brusselaars enorm enthousiast. Het werk componeerde hij twaalf jaar eerder en op dat moment was hij al lange tijd tijd muzikaal bezig. Laten we eens kijken hoe hij dat allemaal klaarspeelde want net zoals Gershwin, die we vorig jaar op de pupiter hadden staan, was Rimski-Korsakov grotendeels autodidact. We keren even terug in de tijd.

Nikolai werd geboren in 1844, ook op een 18de maart, in Tichvin, 200 km ten oosten van Sint-Petersburg. Bij het gezin stond een oude piano, vader Rimski-Korsakov speelde er operamelodieën op op het gehoor, van Mozart, Spontini en Rossini. Hij deed dat degelijk. Hij zong ook moraliserende versjes, die hij op oude operamelodieën plaatste. De inwonende nonkel langs vaders kant was veel muzikaler, op het gehoor speelde hij hele ouvertures na. Moeder zong ook, zij het alles veel te traag, Ze maakte van alles een adagio-versie, schrijft Nikolai in zijn memoires. Op zijn tweede onderscheidde Nikolai alle melodieën die zijn moeder hem voorzong, rond zijn derde speelde hij een perfect ritme op een speelgoedtrommeltje bij vaders pianospel. Later begon hij te zingen, pikte het pianospel van zijn vader op, en kon – eens hij de noten had geleerd – alle tonen vanuit de aangrenzende kamer benoemen. Hij begon pianolessen te volgen bij een buurvrouw, hij speelde en zong vaak aan de piano, maar al bij al maakte muziek geen al te grote indruk op hem. Zijn pianolerares vond wel dat ze snel niet meer voldeed en stuurde hem naar een bekwamer iemand. Hij begon de muzieknotatie te begrijpen. En verder was er de muziek in de kerk, zijn nonkel die Russische volksliederen zong. De aria van de wees uit Glinka's opera A life for the tsar die uitmondt in een duet was het eerste werk dat hem inspireerde om zelf iets te componeren, iets gelijkaardigs, maar met een tekst uit een kinderboek. Zoals we allemaal weten is imitatie is een fundamentele stap in een educatief proces en legt het vaak de basis voor het aanleren van nieuwe vaardigheden. Het is bij deze getalenteerde jongen niet anders.

Desalniettemin zat Nikolai voortdurend met zijn neus in boeken – zeemansverhalen en astronomie – en net als zijn broer zou hij verliefd worden op de zee en op zijn twaalfde toetreden bij de zeekadetten en later tot de marine. Op zijn 18de ondernam hij als marineofficier in opleiding een driejarige zeereis. Hij schreef tijdens die reis een groot deel van zijn eerste symfonie. De ervaringen op de open oceaan en de waarnemingen van de golven dienden later trouwens als directe inspiratie voor de maritieme klanken in Sheherazade.

Toen Rimski-Korsakov in 1862 aan zijn driejarige zeereis begon was hij achttien en had hij een opmerkelijk gebrekkige muzikale achtergrond voor iemand die aan een symfonie werkte. Nochtans staat het werk geboekstaafd als de eerste echte Russische symfonie.

Hij is pianolessen blijven volgen tijdens zijn marine-opleiding en het feit dat hij in Sint-Petersburg gekazerneerd was en er naar concerten en de opera ging, heeft zijn muzikale ijver een boost gegeven. In de pianolessen kwam hij in aanraking met Bach, Beethoven, Schumann. Eén leraar was in die periode bijzonder belangrijk: Theodore Canille, een Fransman. Hij liet zijn leerling variaties op oudere werken schrijven en koralen harmoniseren, hij spoorde hem ook aan om die eerste symfonie toch te proberen. In de opera werd Rimski-Korsakov dan weer wild van de opera's van Glinka en Donizetti, Rossini ook. Hij bestudeerde er op eigen houtje de partituren van om te begrijpen hoe harmonie werkte, hoe contrapunt en orkestratie in elkaar zaten. In de concertzaal van de universiteit hoorde hij dan weer de symfonieën van Beethoven, fragmenten van Lohengrin van Wagner, muziek van Mendelssohn, Schubert en Mozart …

Hij schreef die eerste symfonie dus tijdens zijn zeereis grotendeels op intuïtie maar ook met adviezen van Balakirev in zijn achterhoofd. Balakirev! Een nieuwe naam, wie was dat?

Mili Balakirev (1837-1910) was een invloedrijke Russische componist, pianist en dirigent die een centrale rol speelde in de ontwikkeling van een nationale Russische muziekstijl. Hij is vooral bekend als de oprichter en leider van 'Het machtige hoopje', of de 'Groep van vijf', een collectief van vijf componisten dat streefde naar muziek die geworteld was in de Russische tradities. Je had op dat moment op veel plaatsen zulke nationale scholen, dat hing in de lucht. In Noorwegen met Edward Grieg, in Zweden met Jean Sibelius, in Bohemen met Smetana. Het idee van een nationale identiteit was op veel plaatsen in de Romantiek aanwezig en invloedrijk, maar minder in de grotere, al lang gevestigde culturele centra (zoals Parijs of Wenen waar de 'scholen', het waren meer stromingen eigenlijk, geen fysieke instituten) die meer gericht waren op de heersende internationale stijlen (Franse grand opera of Italiaanse opera). In België was het een beetje van de twee, Peter Benoit was de spilfiguur in een uitgesproken Vlaamse richting, op de as Brussel-Luik ging men met César Frank een meer internationale richting uit. Als het regent in Parijs, dan druppelt het in Brussel. Zoiets.

Het Machtige Hoopje kwam regelmatig samen om muziek te spelen, te analyseren en heftig te bediscussiëren. De muziek die zij speelden was eerder van progressieve componisten van hun tijd – Schumann, Liszt, Berlioz – dan van gevestigde namen als Mozart. Door deze inspiratiebronnen, samen met het veelvuldige gebruik van Russische volkswijsjes en vreemde toonladders, was hun muziek zeer origineel en ‘eigen’.
Tot dat hoopje zouden Cui, Moessorgsky (Schilderijententoonstelling, Nacht op de Kale berg) en Borodin (Polovtiaanse dansen, Julio Iglesias Quireme), en dus ook Rimski-Korsakov behoren. Opvallend is dat Balakirev de enige beroepsmusicus was. De anderen waren militairen op Borodin na, dat was een chemicus. Het was de Franse pianoleraar die Rimski-Korsakov bij Balakirev introduceerde. Die herkende meteen zijn talent, gaf kritiek op zijn eerste probeersels, gaf hem basisonderricht, artistiek advies en drong er bij hem op aan om die symfonie af te maken.

In 1865 leidde Balakirev de première van Rimski-Korsakovs eerste symfonie. Het succes van het symfonisch gedicht Sadko en zijn eerste opera Het meisje van Pskov waren voor Rimski-Korsakov aanleiding om de marine te verlaten. Hij werd er eerst wel nog inspecteur van de Russische marinierskapel en in 1871 werd hem gevraagd hoogleraar compositie en instrumentatie aan het Conservatorium van Sint-Petersburg te worden. Zelf dacht hij hiervoor niet geschikt te zijn door gebrek aan professionele scholing. Zijn vrienden van Het machtige hoopje overtuigden hem ervan deze aanstelling te accepteren. Nadat hij professor werd, begon hij aan een intensief programma van zelfstudie. Hij bestudeerde leerboeken en klassieke partituren om zijn studenten op een professioneel niveau les te kunnen geven en vooral om op hen voorop te blijven. Door stimulerende contacten met Tsjaikovski wist hij zijn niveau enorm op te krikken. Dat was in de periode dat hij begon te twijfelen aan aan de doelstelling van De grote vijf. Hij realiseerde zich, nog steeds 'echte' muzikale kennis te ontberen door zoveel tijd te besteden aan de ontwikkeling van Russische muziek. Door contacten met de meer westers georiënteerde Tsjaikovski, is hij geleidelijk meer losgekomen van de groep, al bleven de persoonlijke contacten bestaan. Dit leidde onder andere tot een flinke herziening van zijn eerste symfonie, in 1884. En hierdoor transformeerde hij van een – tussen haakjes – amateuristische nationalistische componist tot een van de grootste experts op het gebied van orkestratie. Veel belangrijke Russische componisten kregen les van hem, onder hen Glazoenov, Stravinsky en Prokofjev. Hij onderwees ook Ottorino Respighi tijdens diens verblijf in Sint-Petersburg en hij had grote invloed op de Vlaamse componisten Paul Gilson en August De Boeck, die regelmatig contact met hem hadden.

Hoewel Rimski-Korsakov vijftien opera's schreef, is zijn naam lange tijd bijna alleen door zijn orkestwerken bekend geweest, met name door de symfonische suite Sheherazade en het Capriccio Espagnol. Zijn oeuvre werd sterk beïnvloed door de geschiedenis, sprookjes en volksmuziek van Rusland. Hij had een grote kundigheid in orkestratie en wordt tot vandaag bewonderd omwille van de kleurrijke, geraffineerde orkestklank van zijn composities. Naast drie symfonieën, een pianoconcerto en programmatische orkestwerken schreef Rimski-Korsakov kamermuziek, pianomuziek en koorwerken, ongeveer 60 liederen met pianobegeleiding en talloze bewerkingen van Russische volksliederen. Hij publiceerde ook muziekpedagogische en -theoretische werken.

Maar laat het ons over Sheherazade hebben!

Nikolai Rimski-Korsakov schreef de symfonische suite Sheherazade in de zomer van 1888, gedreven door een fascinatie voor oosterse folklore en de wens om zijn verfijnde orkestratietechnieken te tonen. Net als veel tijdgenoten was hij gefascineerd door de 'exotische' sfeer van het Oosten. Hoewel het een beetje tegenstrijdig lijkt naast die nationalistische tendenzen was ook dat exotisme trouwens schering en inslag tijdens de hele periode van de romantiek en blijft het daarna nog een tijd nazinderen: kunstenaars hadden een fascinatie voor verre, vreemde culturen. Het was een vorm van escapisme: een vlucht uit de alledaagse realiteit van de industriële revolutie naar een geromantiseerde, pure of mysterieuze wereld. De Franse Bizet componeerde Carmen dat zich in Spanje afspeelde, Verdi schreef Aïda dat als achtergrond Egypte had, Puccini Madama Butterfly met Japan als decor, Rimsky Korsakov zijn eerder genoemde Capriccio Espagnol, Ingres schilderde Het Turkse bad, een fantasie over een harem, Gauguin zocht inspiratie op Tahiti, James Cooper schreef het boek De laatste der Mohikanen, Victor Hugo zijn Les oriëntales, Flaubert zijn Salammbô. De voorbeelden zijn eindeloos.

Rimski-Korsakov wilde een werk creëren dat de indruk wekte van een oosterse vertelling vol wonderlijke sprookjes, in plaats van een strikte symfonische structuur te volgen. Dat hij in de winter van 1887 verdergewerkt had aan de onvoltooide opera Prins Igor van zijn overleden vriend Alexander Borodin droeg hier ook aan toe bij. De oosterse elementen in dat werk inspireerden hem om zelf een orkeststuk te schrijven gebaseerd op losse episodes uit Duizend-en-één-nacht. Hij zag de verhalen als het perfecte vehikel voor zijn groeiende meesterschap in instrumentatie.

De verhalen zelf beginnen wanneer koning Sjahriaar, uit wraak voor het verraad van zijn vrouw, elke nacht met een nieuwe maagd trouwt om haar de volgende ochtend te laten executeren. Sheherazade meldt zich vrijwillig aan voor dit huwelijk met het doel de koning te stoppen en het leven van alle toekomstige vrouwen in het rijk te redden. Ze past een slimme overlevingstactiek toe door elke nacht een verhaal te vertellen dat op het spannendste punt eindigt, waardoor de koning haar executie steeds uitstelt. Een beetje zoals Thuis, elke dag een cliffhanger, maar dan zonder seizoensfinale. In deze nachten passeren wereldberoemde vertellingen over magie, verre reizen en morele dilemma's de revue, waarin personages zoals Aladdin en Sinbad centraal staan. Na 1001 nachten is de koning door haar verhalen en wijsheid tot inkeer gekomen, waardoor hij stopt met zijn wrede daden en Sheherazade definitief als zijn koningin erkent. Ze had hem toen al drie kinderen geschonken. 

Rimski-Korsakov gebruikte specifieke muzikale motieven, zoals de dreigende koperblazers voor de sultan en de lyrische soloviool voor Seherazade, om de machtsverhoudingen en de magie van het vertellen muzikaal te verbeelden. Dat het werkt zal je straks horen. Maar 100 jaar na datum kwam er nog een bewijs dat het werkt, toen in de tekenfilmreeks De Smurfen het thema van de sultan telkens werd gebruikt toen het huis van Gargamel in beeld verscheen. 

Een niet onbelangrijke vraag die dan vaak gesteld wordt is: hoe vertaalde hij dat oosten muziektechnisch, hoe liet hij dat oosters klinken?

Reizen was in 1888 nog niet zoals vandaag. Het vliegtuig nemen zat er nog niet in. Het exotisme zoekt men bijgevolg vaker een beetje dichter bij huis. In 1874 had Nikolai wel in de Krim verbleven, waar hij in steden als Bachtsjisaraj de lokale sfeer inademde op markten en in koffiehuizen. Bachtsjisaraj lag aan de Zwarte Zee, Turkije lag er aan de overkant van. De levendige bazar-omgeving en de volksmuziek daar vormden een belangrijke inspiratiebron voor de exotische klanken in zijn werk.

Hij had ook al door de Kaukasus gereisd om volksmuziek te verzamelen, wat zijn composities een kenmerkend oosters en exotisch karakter gaf. De Kaukasus is noordoostwaarts toch al een heel eind in de richting van Perzië, het huidige Irak en Iran. En hoewel hij vaak werd geprezen om zijn authentieke geluid, gaf de componist zelf aan dat zijn oosterse stijl vooral gebaseerd was op een populaire verbeelding van de regio in plaats van op diepgaande etnomusicologische kennis. Het klopt dat hij niet op zoek gaat naar authentieke ritmes of toonladders, gewoon chromatiek aanwendt en ongewone instrumentencombinaties gebruikt. Maar die verklaring op zich is toch te eenvoudig. 

Ook Balakirev had in de jaren 1860 melodieën uit de Kaukasus verzameld. Het bekende thema van de viool uit Sheherazade, straks gespeeld door An-Sofie Perneel, vertoont sterke gelijkenissen met een Tsjetsjeense melodie die Balakirev had genoteerd. Borodin op zijn beurt, die andere uit het groepje van vijf, had Arabische melodieën verzameld tijdens zijn reizen naar Algiers. Rimski-Korsakov leende deze collecties en gebruikte ze eerder al voor zijn Antar-symfonie, maar dus ook als inspiratie voor de oriëntaalse stijl in Sheherazade. Over die Antar-symfonie wil ik trouwens toch vlug iets kwijt: ook dat werk was gebaseerd op een Arabisch verhaal, maar muzikaal was het sterk geïnspireerd op De Symphonie Fantastique van Hector Berlioz die we hier in 2020 uitgebreid bespraken. Zowel op het vlak van kleuren in het orkest, als het idee van de idééfixe of leidmotiv rond de persoon Antar, een thema dat steeds terugkeert om Antar op te roepen. De opvatting van het geheel ook als programmamuziek, muziek die een verhaal vertelt, dat trekt Rimski-Korsakov door in Sheherazade. De literaire basis is vanzelfsprekend, hij gaf de verschillende delen van het werk niet gewoon titels zoals Allegro en Andante, zoals dat bij een symfonie het geval was, maar onderscheidde deze delen:

De zee en het schip van Sinbad

Introduceert de thema's van de Sultan en Sheherazade en roept de sfeer van de oceaan op.

Het verhaal van de prins Kalender
Een fantasierijk verhaal over een rondtrekkende prins met een karakteristieke vioolsolo. De koningszoon komt met zijn schip in de buurt van een magnetisch eiland dat alle nagels uit het schip trekt. Dat daardoor schipbreuk lijdt. Hij zwerft rond op het eiland gaat ergens een verboden deur binnen en is gedoemd half blind rond te zwerven, als een bedelmonnik.

De jonge prins en de jonge prinses
Een lyrisch en romantisch deel dat een liefdesverhaal verklankt.

Feest in Bagdad – De zee – Het schip slaat te pletter tegen een rots
De dramatische finale waarin thema's uit eerdere delen samenkomen en het verhaal eindigt met een vredige vioolsolo.

't Is eigenlijk wel een beetje dubbel. Want hoewel het ontegensprekelijk programmamuziek is, wilde Rimski-Korsakov later dat de luisteraar de muziek vooral als een symfonisch werk zou ervaren zonder zich strikt aan elk detail van het verhaal vast te klampen. Hij verwijderde daarom in latere edities de specifieke titels om meer ruimte te laten voor de algemene verbeelding van 'sprookjesachtige wonderen'.

Nadien volgde korte interviewtjes met soliste An-Sofie Perneel en dirigent Bart Picqueur.

Foto's: Daniël Collewaert

Merry zonder Carey | Zeven alternatieve kerstsongs

Christmas card from a hooker in Minneapolis | Tom Waits

Ik ga elke dag, tot en met tweede kerstdag, een alternatief kerstnummertje delen. 𝘊𝘩𝘳𝘪𝘴𝘵𝘮𝘢𝘴 𝘤𝘢𝘳𝘥 𝘧𝘳𝘰𝘮 𝘢 𝘩𝘰𝘰𝘬𝘦𝘳 𝘪𝘯 𝘔𝘪𝘯𝘯𝘦𝘢𝘱𝘰𝘭𝘪𝘴 van Tom Waits lijkt me een exquise startertje.

How to make gravy | Paul Kelly

In Australië is singersongwriter Paul Kerry mega, hier kennen we hem nauwelijks. In 𝘏𝘰𝘸 𝘵𝘰 𝘮𝘢𝘬𝘦 𝘨𝘳𝘢𝘷𝘺 schrijft Joe, vanuit de gevangenis een brief aan zijn broer Dan. Hij betreurt dat hij de familie zal missen met kerst en deelt zijn geheime recept voor de jus bij 𝘵𝘩𝘦 𝘳𝘰𝘢𝘴𝘵, zodat zij dat traditionele onderdeel van het feest niet hoeven te missen. In de eerste zinnen is sprake van 21 december, die dag werd in Australië informeel uitgeroepen tot Gravy day.

Back door Santa | The Black Crowes

𝘉𝘢𝘤𝘬 𝘥𝘰𝘰𝘳 𝘚𝘢𝘯𝘵𝘢 werd oorspronkelijk uitgebracht door Clarence Carter in 1968. Later nam B.B. King het op, Jon Bon Jovi en dus ook, in 2005, The Black Crowes. Het is een ondeugend nummer over een kerstman die de mama's bezoekt als de papa's uithuizig zijn.

I'll be home on Christmas day | Blue Blot

Mijn vader hield van unieke stemmen, waaronder die van de betreurde Chris Rea, maar ook die van Luke Walter jr., de veel te vroeg gestorven frontman van Blue Blot. Eigenlijk heette hij Luk Renneboog, maar daar breek je niet mee door. 𝘋𝘳𝘪𝘷𝘪𝘯𝘨 𝘩𝘰𝘮𝘦 𝘧𝘰𝘳 𝘊𝘩𝘳𝘪𝘴𝘵𝘮𝘢𝘴 zullen we - terecht - de komende dagen nog vaak horen, vandaar deze 𝘐'𝘭𝘭 𝘣𝘦 𝘩𝘰𝘮𝘦 𝘰𝘯 𝘊𝘩𝘳𝘪𝘴𝘵𝘮𝘢𝘴 𝘥𝘢𝘺.

Merry Christmas (I don't wanna fight tonight) | The Ramones

De punkattitude doortrekken naar een thema dat ermee 𝘤𝘭𝘢𝘴𝘩t, de Ramones deden het in 𝘔𝘦𝘳𝘳𝘺 𝘊𝘩𝘳𝘪𝘴𝘵𝘮𝘢𝘴 (𝘐 𝘥𝘰𝘯'𝘵 𝘸𝘢𝘯𝘯𝘢 𝘧𝘪𝘨𝘩𝘵 𝘵𝘰𝘯𝘪𝘨𝘩𝘵). Ik heb het altijd geestig gevonden.

White Christmas | Norah Jones

De melodie van 𝘞𝘩𝘪𝘵𝘦 𝘊𝘩𝘳𝘪𝘴𝘵𝘮𝘢𝘴 vind ik van kleins af aan enorm mooi, sinds dat cassetteke van Bing Crosby, sinds een kerstplaat van Lee Towers thuis waar het ook op stond. 't Zit 'm in die volledig uit halve tonen opgebouwde eerste muzikale zin, die vervolgens opentrekt. Er zijn honderden versies van, dus het is moeilijk kiezen. Ik hoorde onlangs nog een puike bluesversie door Eric Clapton, maar ga dan toch voor Tante Norah, omwille van de mooie herinnering aan haar concert deze zomer op Gent Jazz.

Causerie met Midas dekkers doorheen onze cultuurgeschiedenis

Midas Dekkers is een fenomeen. En als de bioloog een nieuw boek uit heeft, kan je er donder op zeggen dat er over gesproken wordt, want de controverse heeft hij nooit geschuwd. Boeken als ‘Lief dier’, ‘Lichamelijke oefening’ of ‘De vergankelijkheid’ zinderen, jaren na de publicatie, nog na.

In zijn nieuwste worp, ‘Het menselijk tekort’, stelt hij vragen als ‘Wat moet een mens met een ideale schoonzoon? Wat moet de natuur met een ideale soort? Is de mens nu nog niet af? Want na  miljoenen jaren evolutie is er nog steeds veel te wensen over.  

Lees verder op Cultuurpakt.be

Over dirigent Theodor Currentzis: Er gebeurt altijd iets

Vorige week de tijd genomen om uitgebreid opnames van Theodor Currentzis te beluisteren en dat is op zijn zachtst gezegd een boeiende dirigent. Controversieel, ja! En niet alleen omwille van zijn Russische banden, ook om zijn interpretaties. Hij bespeelt verschillende stijlperiodes, dat op zich is al fascinerend, en hij doet dat telkens heel stijlbewust. Maar hij neemt gedurfde keuzes, excentrieke ook. In zijn tempi, zijn dynamiek – hij schuwt de excessen niet. Neem zijn opname van Dido en Aeneas van Purcell: koor en orkest klinken bijwijlen mechanisch, dreunen als machines. Het benadert de esthetiek van Kraftwerk. Sforzandi, grillige tempowisselingen, het staat ver van de ‘pure’ barokpraktijk. Hij zoekt contrasten op. En breidt de continuo sectie uit, met veel snaren en percussie. Je kan dat effectenjagerij noemen, maar het werkt wel. Je hebt als luisteraar, zelfs al hoor je het via Sporify of op cd, voortdurend het gevoel dat er iets bijzonders gebeurt. Zoals die keer dat je voor de televisie zat toen Lukáš Vondráček Rach 3 speelde tijdens de Elisabethwedstrijd. Het geldt voor alle opnames van Currentzis: niet verwonderlijk dat hij ‘Le sacre’ opnam. Mozarts Requiem of zijn Don Giovanni, Mahlers zesde, muziek van Rameau, Beethoven 5 & 7,… Stuk voor stuk avontuurlijk en meeslepend. Luister ernaar, je zal het je niet beklagen. En dan: het vioolconcerto van Tsjaikovski met Patricia Kopatchinskaja! Niet van deze wereld!

Als de rust zwaarder weegt dan de noten

Ik moest er deze week aan denken toen ik naar de Concerti Grossi van Händel en Corelli aan het luisteren was. 'Muziek zit niet in de noten, maar in de stilte ertussen', een uitspraak van Mozart, die Stijn De Paepe nieuw leven inblies in zijn 'In Memoriam' voor de Nederlandse dirigent Bernard Haitink.

Niet dat ik het romantische cliché wil bevestigen dat de muziek uit die periode maar door en door blijft gaan - want dat is veralgemenende onzin - of dat het principe niet in andere tijdsvakken wordt toegepast, uiteraard wel, maar ik vind dat onze barokcomponisten erin uitblinken, in het plaatsen van een welgemikte rust. Vaak loopt dat samen met het toonzetten van een tekst, en volgt dat er logischerwijze uit, maar in de barok was ook de louter instrumentale muziek doorspekt van retorische truukjes, In het classiscisme ook nog, de sonatestructuur vertoont veel parallellen met een redevoering: een expositie, een doorwerking van argumenten en tegenargumenten en een conclusie, soms met reprises of zelfs een onverwachte retorische wending. En pauzes horen daar ook bij.

In het bekende 'Lascia ch'io pianga' van Händel hoor je dat meesterlijk. Na elk zinsdeeltje valt een korte stilte om de luisteraar de kans te geven de tekst emotioneel te verwerken. De expressie stopt even en de luisteraar kan ademen, het verdriet waarover de aria gaat kan even inwerken. De rusten versterken bovendien het gevoel van wachten, de overheersende emotie die in de aria aanwezig is.

Hij doet dat dus ook in die instrumentale Concerti Grossi, op verschillende manieren. Opvallend vond ik dit: in een van die werken bouwt hij spanning op door een plotselinge stilte, waardoor de daaropvolgende inzet van het orkest des te krachtiger voelt. In bepaalde dramatische passages klinkt de stilte zelfs zwaarder dan de noten zelf. Veel van Corelli's Concert Grossi beginnen met zuchtjes. Een akkoord, rust, nog een akkoord, rust. Het is onwaarschijnlijk hoe zoiets toewerkt naar een echte, indrukwekkende start.

Ik vond iets gelijkaardigs in mijn Hamal-notities (foto). Die achtste rusten in tweede en vierde maat mogen wegen, hier. Ze zijn crucialer dan alles wat ervoor staat. Pas erna beweegt er wat.

Vivaldi als cacaoboter

 Alvorens in slaap te vallen, luister ik altijd nog naar wat muziek. Het is donker, de oren zijn de enige zintuigen die werken: ideaal! Ik ben al eventjes in de ban door deze Cellosonates van Vivaldi, gespeeld door Bruno Cocset en zijn Les Basses Réunies. Cocset leerde ik kennen via een andere geweldige cd van hem: La nascita del Violoncello. Maar deze Vivaldi is ook bijzonder. Il prete rosse heeft meer dan 500 concerti geschreven, dus nog eens naar die jaargetijden luisteren is echt niet nodig, al komt er af en toe wel nog een interessante uitvoering van uit.

Deze plaat bezorgt me bij momenten een zeer fysieke gewaarwording, in het bijzonder de trage bewegingen. Zo immens zacht, alsof ze van fluweel of vilt zijn, verweken ze mijn huid, verzachten ze het fysieke wezen dat ik ben als een klomp cacaoboter in een late zomerzon.

't Zijn toeren!

'Speurwerk Op de Beeck overtreft dat van politiespeurder Florent Bex'

'De aanslag op Napoleon' van Johan Op de Beeck is een historische thriller die zich in het jaar 1810 afspeelt in en rondom Antwerpen vooral, maar ook in de Kempen, Maastricht, Londen en Parijs. ‘Een thriller’, zegt Op de Beeck zelf, ‘impliceert een mengeling van feiten en fantasie.’ Wat juist fictie en wat fantasie is, daarvoor moet je het boek lezen, de auteur legt het nadien haarfijn uit. Dat Napoleon de aanslag overleeft, daar hoef je geen groot geschiedkundige voor te zijn, Waterloo moest vijf  jaar later nog plaatsvinden. Dit is geen spoiler alert, het doet niets af aan de spanningsboog het boek.

Is dit de spannendste thriller die je ooit las of zal lezen? Waarschijnlijk niet, maar dat hoeft ook niet, het boek heeft heel veel andere kwaliteiten.

Lees meer op: De aanslag op Napoleon | Johan Op de Beeck - Cultuurpakt.be

Parsifal schort de tijd vier uur lang op

‘De muziek van Parsifal biedt de luisteraar een soort van zwevende tijdloosheid’, vertelt Alejo Pérez, dirigent van Parsifal in de nieuwste productie van Opera Ballet Vlaanderen. ‘Steeds horizontaal, zwevend boven de grond.’
Zoals Parsifal zelf, in de enscenering van Susanne Kennedy en Markus Selg, in kleermakerszit. In zijn cocon, zwevend boven een rots.

Kennedy en Selg kozen resoluut voor een hedendaagse taal, met reuzegrote videoschermen. Immersief heet dat tegenwoordig. Niet dat men er helemaal in slaagt de grenzen tussen wat AI-beelden zijn en het analoge op het podium te doen versmelten, maar de illusie is er wel. 

Lees verder op Cultuurpakt: Parsifal schort de tijd vier uur lang op - Cultuurpakt.be

'Die spontaneïteit vind ik mijn kracht'

Omtrent 'Duister licht'  van François De Geest

Kunstenaar en compagnon de route François De Geest vertrouwde me op de receptie na de plechtigheid waarop hem de Zeelse prijs voor cultuurverdienste werd toegekend toe dat iemand hem onlangs zei: ‘Ik vond jouw oudere werk beter.'
Ja, wat moet een kunstenaar daarmee?
Wat kan een artiest daarmee?

Niet heel veel, denk ik, Maar het is een interessant uitgangspunt om het over François' kunst te hebben want die is de voorbije jaren op zijn minst geëvolueerd. En om eens na te gaan of hij in een interview van begin dit jaar een mogelijke verklaring heeft voor deze reactie.

Met het gebruik van het woord ‘beter’, de comparatief van ‘goed’, stelt zich meteen een probleem. Doelt de man/vrouw op een functionele kwaliteit, of op degelijkheid? Een morele kwaliteit misschien? Of een louter esthetische, en had hij/zij dan in dit laatste geval niet beter het woord ‘mooier’ gebruikt? In zijn Kritiek van het oordeelsvermogen maakt Immanuel Kant een duidelijke tweedeling tussen een esthetisch oordeel – het gaat niet om eigenschappen van het object zelf, maar over hoe het ons bevalt – en een kwalitatief, meetbaar oordeel op basis van de intrinsieke eigenschappen van het ding, in overeenstemming met geldende regels. Het zou veel helderder praten zijn moesten we deze tweedeling altijd hanteren.

Ik ben er zeker van, die man of vrouw velde geen kwalitatief, meetbaar oordeel. Of François nu tekent, schildert, aquarelleert, glas in lood vervaardigt, of beeldhouwt: hij zal geen werk op de wereld loslaten als het zijn hoge standaard niet haalt. In Mensen van bij Ons vertrouwde hij Mark De Block toe: 'Ik heb bewondering voor pianisten die uren en uren oefenen en pas jaren later voor de eerste keer durven uitpakken met een concert. Heel anders dan sommige schilders die al exposeren als ze nog maar net bezig zijn. Ik vind dat wij schilders heel nederig moeten zijn.'

Stekelig
François kent de kunstgeschiedenis als geen ander. Hoe boeiend het is om met hem daarover kennis uit te wisselen, ik heb het geregeld aan den lijve mogen ondervinden. Tijdens 'Sparkling spirits' in Jean De la Moutarde werd dat visueel duidelijk. Heel wat beelden bevatten referenties naar de Griekse en Romeinse archeologie, naar de oudheid. François staat in een traditie, die hij door en door kent. Die hij niet klakkeloos overneemt, integendeel. Hij neemt iets als basis of citeert. En geeft er dikwijls een stekelige draai aan. François is, zolang als ik hem ken, niet de kunstenaar van de traditionele doordeweekse schoonheid, van het behaaglijke, onbezielde stilleven aan de restaurantmuur. Je moet hem niet vragen om een paarsroze cover met glitters te ontwerpen voor een chicklit. Hij is ook behoedzaam voor een teveel aan. Hij doseert mooiigheid. Zijn kunst is geaard in het leven, de geschiedenis, de traditie en de literatuur. Aards ook, in alle betekenissen van het woord. Dat kwam heel duidelijk tot uiting in zijn bister-periode, werken die hij schilderde met kleurstoffen gemaakt van walnotenbolsters. Het resulteerde in werken van donker zwartbruin over bruinachtig-saffraangeel tot koel groenbruin. In het boek Geweckt landschap dat hij samen met Henri van Daele tot stand bracht kan je heel wat illustraties uit deze periode terugvinden.

Wegmoffelen
Zijn het de ongemakkelijke twisten, de mensen die in dieren, saters en duivels overgaan, die onze kijker zijn uitspraak ontlokten? Mogelijk. De beelden zijn niet zelden confronterend, dwars, vervormd, verdraaid en/of gefragmenteerd. Dat was tijdens 'Duister Licht' in Potgrond (2025) overduidelijk, maar die tendens zette hij voordien al in met 'Secret lies in hidden rooms', in huis Van Winkel (2019), de expo die facetten uit leven en dood die we maar al te vaak wegmoffelen toonde. Zijn keuze om zich voor zijn laatste tentoonstelling te baseren op het inferno uit Dantes Divina Commedia is dan ook geen verrassing. We zien wellustigen, toornigen en vadsigen, geweldenaars, bedriegers.

'Ik zit in een fase van mijn leven waarin ik terugkijk naar dingen die ik vroeger gedaan heb', vertelde François in een interview met mijn zoon en mezelf, begin dit jaar. 2 januari was dat om precies te zijn. 'Om daar dan dingen van te hergebruiken. Veel kunstenaars, tekenaars en schilders doen dat. Niet dat ik uitgeblust ben, bijlange niet, dat is ook het juiste woord niet, maar de scheppingskracht vermindert toch. Maar als ik jou nu zie zitten, dat nodigt me uit tot tekenen en schilderen. Vroeger hingen de mensen dat in huis. Modes veranderen en jonge gezinnen hebben tegenwoordig liever een blanke muur of een poster uit Ikea. Maar die goesting heb ik nog altijd, als ik iemand zie bekijk ik die als potentieel model. Soms kijk ik net iets te lang naar iemand, ja, dat gebeurt ook.' 

Vlekken
François haalde er op die winterse donderdag een map met tekeningen naar model bij en bladerde erdoorheen.
'Ik heb er zeker een paar duizend liggen', vertelt hij. 'In de academie destijds begon men te tekenen naar plaasters, de Griekse, Romeinse, renaissance- en gotische modellen. Niet dat ik zo een enorm talent was, maar ik mocht direct naar model tekenen. Dat ging er niet heel academisch aan toe. Elkaar tekenden we ook. Zoals je ziet bedien ik me graag van gebruikt papier, omdat dat al een tintje heeft. Anders is dat spierwit. Dat kan ook wel eens, maar als er vlekken op zijn: het kan mij allemaal niet geven. Bij mij gaat het niet om een kunstwerk maken, maar om bezig zijn. Oefenen en alle dagen bezig zijn. Nu zie ik aan dit portret dat er rare dingen in zitten, op het moment van het tekenen zie je dat niet. Ik vind dat niet erg, ga ik dat nu veranderen of verbeteren? Nee. (neemt ander blad) Hier heb ik handen getekend, handen teken ik heel graag. Dit hoofd, dat is niet afgewerkt, de handen ook niet, maar het geeft een karakter weer. Hier schetste ik op bruin inpakpapier, heel dankbaar materiaal. Zo heb ik er dus honderden, je ziet dat ik dat met plezier gemaakt heb, denk ik.'

François herhaalt ook tegenover ons zijn kritiek op jonge schilders. 'Na een paar maanden schilderen, en dan liefst olieverf op doek, nemen beginnende schilders al deel aan een groepstentoonstelling. In de muziek is dat heel anders, vermoed ik. Alsof in de schilderkunst alles kan, er geen normen zijn. Iemand die met de materie bezig is denkt er uiteraard het zijne van.'

Collage
'Waar ik nu (januari 2025, gva) vooral mee bezig ben? Ik neem bepaalde tekeningen, snij die uit en maak er een collage van. De onderwereld van Dante boeit me. Mijn modellen van destijds, tekeningen van tien of twintig jaar geleden, snij ik uit en plak die erop. Dat heeft het voordeel dat je kan puzzelen, je stelt een compositie samen, maar je kan nog altijd veranderen. Je kleeft die er niet direct op. Ik maak daar een compositie mee die in de realiteit niet mogelijk is. Een kop erbij die niets met de rest te maken heeft, bijvoorbeeld. Zo wordt die collage iets surrealistisch, we zijn in België nog steeds keizers van het surrealisme. Dat zit er een beetje in, ik forceer dat niet, dat komt spontaan.'

'Het is iets heel anders dan de twee schilderijen die jij van mij thuis hebt hangen. Ik verwerp dat niet, die realistische portretten van weleer, ik denk dat mensen dat nog altijd mijn mooiste en beste creaties vinden. Maar momenteel is het dus Dante, zoals deze 'verandering in slang'. Ik zet daar dan wat tekst bij, en probeer het inferno af te beelden, of wat ik me bij de hel voorstel. Hier, de Simonieten! Wie zijn dat, ik weet dat ook niet echt, maar die tekst paste daar wonderwel bij. Ik werk nog vooral op papier, doeken nemen te veel plaats in. Je verkoopt als kunstenaar niet alles wat je maakt en ik kan niets wegdoen, vandaar. Maar ik zet er een vernis op en spuit er een fixatief op, dat is evenwaardig, dat kan tegen iets tegen.'

Dante bracht ons al vertellend bij Gustave Doré, Félicien Rops en Baudelaire, zijsporen.
François neemt opnieuw de draad op.
'Misschien zou ik bij die Dante-creaties allemaal verhalen moeten vertellen, maar eigenlijk zit er geen vertelsel achter. Het gaat me puur om het figuratieve. Om het plezier van het scheppen. Of het populair is of niet, daar trek ik me niet veel van aan. En ik laat me inspireren door wat anderen vroeger deden, ook al is niet altijd duidelijk wie dat dan exact was. Dit hier zijn soldaten met puntmutsen die ten strijde trekken, hier een schipbreuk, heel dynamisch. Dat is interessanter om te schilderen dan een bootje dat ergens ligt te dobberen. Hier nog een scène uit het onderaardse. Dat houdt me een beetje bezig, maar voor de rest ben ik vrij normaal, denk ik.'

Iets duisters
François kwam ineens tot een belangrijke vaststelling.
'Op een bepaald moment in het creatieproces is het van belang dat je weet wanneer je moet stoppen. Je mag het niet kapot schilderen. Inderdaad, bij een tekst geldt dat ook. Een beperking in de tijd resulteert meestal in iets fris. Die spontaneïteit vind ik mijn kracht. Je mag jezelf niet forceren, en dus mag je ook geen rekening houden met de wensen en verlangens van de mensen die er zouden kunnen komen naar kijken. En ja, het klopt dat er vaak iets duisters aan zit, aan mijn werk. Iets morbide, dat is waar. Ik heb realistische dingen gemaakt, de beelden van Henri van Daele en Robert Arens in het Zeelse straatbeeld bijvoorbeeld. Ik vind het niet moeilijk om iemand gelijkend weer te geven, ook niet in een tekening of een schilderij. Maar als het enkel daarom gaat vind ik dat te oppervlakkig. Ik wil daar altijd iets meer mee doen. En in die zin sluiten zelfs die twee bustes aan op mijn ander werk, er zit een lijn in.'

Giovanni

'Duister licht' vond plaats in Kunstgalerie Potgrond, Markt 17W12 te Zele, van 6 tot 14 september 2025

Omtrent Sofie Mullers ‘The clean room’

'Memento’ was mijn eerste kennismaking met het werk van Sofie Muller, een tentoonstelling met werk van haar in het Lokerse park Ter Beuken. We schrijven 2009. Muller heeft Lokerse roots en stond toen nog aan het begin van haar intussen indrukwekkende carrière. De tentoonstelling werd omschreven met woorden als feeëriek en breekbaar. Voor mij was het meteen duidelijk dat het om gestolde, vermaterialiseerde poëzie ging, rond thema’s als lichamelijkheid, seksuele identiteit en het worstelen met innerlijke gedachten. 

Lees verder op: Omtrent Sofie Mullers ‘The clean room’, een persoonlijke kijk - Cultuurpakt.be

Dagelijks 'Goodnight moon'

Dit nummer uit 1999 leerde ik een aantal maanden geleden kennen, het moet me al die tijd ontgaan zijn, en ik vind het een zaligheid om er telkens opnieuw naar te luisteren. Dat gebeurt dus om een of andere reden dagelijks en heel luid. Ik weet niet waaraan het ligt: het liedje is heel eenvoudig, het heeft iets van een slaapliedje, maar dan iets creepier, iets verleidelijks ook. 't Is sinister, onheilspellend, sensueel en tegelijk verraderlijk onschuldig. Niet verwonderlijk dat het de soundtrack van een Tarantinofilm haalde.

Giovanni

Emoties escaleren tijdens 'Suor Angelica' op BBC Proms

De BBC Proms zijn een écht fenomeen: acht weken lang klassieke concerten tijdens de Londense zomermaanden, een exquise programma met de grootste goden uit het pantheon van de ernstige muziek, greatest hits en minder bekende composities. De Royal Albert Hall biedt duizenden luisteraars een zitje en is avond na avond zo goed als uitverkocht. Het publiek varieert van zeer jong tot oud.

Dinsdag 19 augustus stond minder bekend repertoire op het programma. Sir Antonio Pappano dirigeerde het London Symphony Orchestra en het Tiffin Choir.

Lees verder op: Emoties escaleren tijdens 'Suor Angelica' op BBC Proms - Cultuurpakt.be

Musical 'The great Gatsby' heeft alles om lange tijd mee te gaan

 'The great Gatsby' is in de eerste plaats een roman van F. Scott Fitzgerald. Het boek werd vijf keer verfilmd en ging als musical, een samenwerking tussen componist Jason Howland en librettist Nathan Tysen, in première in New Jersey in oktober van het jaar 2023. Een gloednieuwe musical. De Europese première vond dit jaar plaats in Londen in het Coliseum, in de West End. Naar één van die voorstellingen trokken we heen.

Je kan geen betere plek hebben in Londen dan The Coliseum om een musical die zich in de roaring twenties afspeelt onder te brengen. (...) Die twentiessfeer zit er meteen in bij de start van de musical. De componist boort dankbaar het muzikale materiaal uit de twenties aan om er een grote roaring party van te maken. Er is jazz aanwezig, net als de dansbare energie van de charleston, de bigband schalt tot in het hoogste punt van The Coliseum-koepel en we horen zowaar een vroege crooner. De blues schemert hier en daar door. Muziek uit de jazz-age dus, maar niet zomaar, Howland linkt de genres aan de huidige popesthetiek.

Lees verder op Musical 'The great Gatsby' heeft alles om lange tijd mee te gaan - Cultuurpakt.be

Intrigerend web rond schandaalschilderij

Alles voor de kunst | Els Depuydt

Els Depuydt leverde al vijf thrillers met het duo De Paepe & Depuydt af, twee kortverhalen in het Amerikaanse tijdschrijft Ellery Queen Mystery Magazine en de psychologische roman Mia, alvorens haar laatste thriller ‘Alles voor de kunst’ op de wereld los te laten.

'Alles voor de kunst', met supermooie cover overigens, is gebaseerd op het leven en werk van de Gentse schilder Dees De Bruyne (1940-1998) die met het schilderij 'De Kindervrienden' - in het boek 'Banket met kinderen' - zowat alles aanklaagt wat er in de wereld misliep begin jaren '70, tot een schandaal over verwaarlozing en misbruik in een jeugdinstelling toe. Een tehuis waar hij zelf in verbleven had. Het schilderij was jarenlang spoorloos, ook nog op het moment dat het boek in de winkelrekken terechtkwam, maar kwam begin dit jaar boven water.

Lees verder op Els Depuydt | Alles voor de kunst - Cultuurpakt.be

Over narigheid, maar met veel schoonheid errond

Crescendo | Hilde Van Mieghem

Een recensie schrijven over Hilde Van Mieghems 'Crescendo' zonder de plot, die tot het allerlaatste woord wordt opgespaard, te verklappen, het wordt een hele klus. Blader nu niet meteen naar die laatste pagina als je het boek bij de hand hebt, je gaat er toch niet wijzer van worden.

‘Crescendo is een aangrijpend verhaal over de veerkracht van vrouwen die halsstarrig vasthouden aan hun dromen, over het dilemma van loyaliteit aan jezelf of aan de ander, en over wat liefde echt vermag’, zo staat op de achterflap te lezen. En ja, dat klopt allemaal.

(...)

Muziek, muziek en muziek als achtergrond voor deze roman die ons naar Venetië brengt, naar Dublin, maar ook naar het wondermooie theatertje, die bonbonnière, in het kasteel van Chimay.

Je kan heel de hele recensie lezen op Allengs ‘Crescendo’ | Hilde Van Mieghem - Cultuurpakt.be